Giriş ve Hukuki Çerçeve (4721 s. TMK m. 405, 408, 444 & 462 (7589 s.K.))
Demans, Alzheimer, ağır felç, akıl hastalığı veya ilerleyen yaşlılık nedeniyle işlerini göremeyen, malvarlığını koruyamayan veya üçüncü kişilerce kandırılarak malvarlığı elinden alınma tehlikesi altında bulunan yakınların hukuki güvenliği Kısıtlama (Hacir) ve Vasi Atanması (4721 s. TMK m. 405–408) kurumuyla sağlanır.
1. Hangi Sebeplerle Vasi Atanır? (TMK m. 405–408)
Akıl Hastalığı veya Akıl Zayıflığı (TMK m. 405): Demans, Alzheimer veya psikiyatrik rahatsızlık nedeniyle işlerini göremeyen ya da bakımı için sürekli yardıma muhtaç olan her ergin kısıtlanır. Resmi sağlık kurulu (heyet) raporu alınması zorunludur.
- Savurganlık, Bağımlılık veya Kötü Yönetim (TMK m. 406): Malvarlığını kötü yöneterek kendisini veya ailesini darlığa düşürme tehlikesine yol açan kişiye vasi atanır.
- Yaşlılık, Engellilik veya Ağır Hastalık (İsteğe Bağlı - TMK m. 408): Akıl sağlığı yerinde olmakla birlikte bedensel engeli veya yaşlılığı nedeniyle işlerini yönetemediğini beyan eden kişinin kendi talebiyle vasi (veya TMK m. 429 uyarınca yasal danışman) atanabilir.
2. Görevli ve Yetkili Mahkeme ile Eş/Çocuk Önceliği (TMK m. 414)
Vasi atanması davasında görevli ve kesin yetkili mahkeme, kısıtlanacak kişinin yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesidir. Haklı sebepler engel olmadıkça vasiliğe öncelikle kişinin eşi veya yakın hısımları (çocukları) arasından, aralarında menfaat çatışması bulunmayan kişi atanır.
3. Kısıtlıya Ait Ev veya Aracın Satışı: Vesayet Makamı İzni (TMK m. 462)
Vasi, kısıtlı adına kayıtlı taşınmazı (evi, arsayı) veya aracı kendi başına satamaz. Kısıtlının menfaati ve bakım/tedavi giderleri için satış zorunluluğu varsa Vesayet Makamından (Sulh Hukuk Mahkemesinden) izin alınması (TMK m. 444/1, m. 462/1) şarttır. 7589 sayılı Kanun m. 12 ile değişik TMK m. 444/2 uyarınca taşınmaz satışı, UYAP’a entegre Elektronik Satış Portalında açık artırmayla yapılır ve ihale, vesayet makamının (Sulh Hukuk Mahkemesinin) ihale gününden başlayarak 10 gün içinde vereceği onama kararıyla tamamlanır. Yalnızca istisnai olarak taşınmazın niteliği veya değerinin azlığı sebebiyle pazarlıkla satış yapılabilmesi için Denetim Makamının (Asliye Hukuk Mahkemesinin) kararı (TMK m. 444/3, m. 463) aranır; satış bedeli kısıtlı adına açılan vadeli/blokeli banka hesabına yatırılır.
Yüksek Yargı İlkesi ve Değerlendirme
“Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle kısıtlamaya (TMK m. 405) karar verilebilmesi için, resmi sağlık kurulu raporu alınması zorunludur; hâkim karar vermeden önce kurul raporunu göz önünde tutarak kısıtlanması istenen kişiyi dinleyebilir.” 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu m. 409/2
Uygulama ve Usul Kontrol Listesi
Hak kaybı, zamanaşımı veya usulden ret yaptırımıyla karşılaşmamak adına süreçte dikkat edilmesi gereken temel adımlar şunlardır:
- Yaşlı ebeveyninizin malvarlığının kötüniyetli kişilerce devralınmasını önlemek için vasi davası açılır açılmaz tapu ve banka hesaplarına tedbir şerhi konulmasını isteyin.
- Kısıtlılık kararından önce (demans başlangıcından itibaren) yapılan şüpheli tapu devirleri için vasi sıfatıyla Tapu İptal Davası açabileceğinizi unutmayın.
- Vasi olarak her yıl Sulh Hukuk Mahkemesine harcama belgeleriyle birlikte 'Yıllık Hesap Raporu' sunma yükümlülüğüne riayet edin.
Bu makale 1136 sayılı Avukatlık Kanunu ve TBB Meslek Kuralları çerçevesinde yalnızca akademik ve hukuki bilgilendirme amacıyla yayımlanmıştır; somut uyuşmazlıklarınızda hak ve süre kaybı yaşamamak için büromuzdan hukuki danışmanlık alabilirsiniz.