Saklı Paylı Mirasçılar Kimlerdir? Saklı Pay Oranları ve Tenkis Davası Süresi

Giriş ve Hukuki Çerçeve (4721 s. TMK m. 505–506 & m. 560–571)

Mirasbırakan, terekesinin tamamı üzerinde dilediği gibi tasarruf edemez; kanunun koruduğu yakın mirasçıların dokunulamaz miras payına Saklı Pay (Mahfuz Hisse - TMK m. 506) denir. Mirasbırakanın vasiyetname veya sağlararası bağışlarla saklı payları ihlal etmesi halinde, ihlal edilen kısmın indirilmesi için açılan davaya Tenkis Davası (TMK m. 560–571) adı verilir.

1. Saklı Paylı Mirasçılar ve Güncel Saklı Pay Oranları (TMK m. 506)

5650 sayılı Kanun değişikliğiyle kardeşlerin saklı payı kaldırılmıştır. Güncel hukukumuzda yalnızca üç grup mirasçının saklı payı vardır:

• 1. Altsoy (Çocuklar, Torunlar): Yasal miras payının yarısı (1/2),
• 2. Anne ve Baba (Her Biri İçin): Yasal miras payının dörtte biri (1/4),
• 3. Sağ Kalan Eş: Altsoy veya anne-baba zümresiyle birlikte mirasçı ise yasal miras payının tamamı (4/4); diğer hallerde (3. zümreyle veya tek başına mirasçı ise) yasal miras payının dörtte üçü (3/4).

2. Sağlararası Kazandırmaların Tenkisi (TMK m. 565)

Vasiyetnamelerin yanı sıra; mirasbırakanın ölümünden önceki 1 yıl içinde yaptığı bağışlamalar ve ölümünden kaç yıl önce yapılmış olursa olsun saklı pay kurallarını etkisiz kılmak (bertaraf etmek) amacıyla yaptığı açık bağışlar, elden nakit/taşınmaz alımları ve çeyiz/kuruluş sermayesi kazandırmaları tenkise tabidir.

3. 1 Yıllık ve 10 Yıllık Hak Düşürücü Süre (TMK m. 571)

Tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak 1 yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda mirasın açılması (ölüm) tarihinin üzerinden 10 yıl geçmekle düşer. Ancak tenkis iddiası, def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir.

Yüksek Yargı İlkesi ve Değerlendirme

“Değerinde azalma olmaksızın bölünmesine olanak bulunmayan belirli bir mal vasiyeti veya bağışı tenkise tabi olursa, davalı (lehine tasarruf yapılan kişi) TMK m. 564 uyarınca malı muhafaza ederek saklı payı zedeleyen kısmın parasal değerini ödemeyi veya malın tamamını bırakarak tasarruf edilebilir kısmın değerini almayı seçebilir (Sabit Tenkis Oranı).” 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu m. 506, m. 564 ve m. 571

Uygulama ve Usul Kontrol Listesi

Hak kaybı, zamanaşımı veya usulden ret yaptırımıyla karşılaşmamak adına süreçte dikkat edilmesi gereken temel adımlar şunlardır:

1. Mirasbırakanın ölümünden itibaren 1 yıllık hak düşürücü süreyi kaçırmadan Asliye Hukuk Mahkemesinde dava açın.
2. Kardeşlerin saklı payı olmadığından, çocuğu ve eşi olmayan kişinin vasiyetnameyle malvarlığının tamamını dilediği kişiye bırakabileceğini dikkate alın.
3. Tenkis hesabında terekenin aktif ve pasiflerinin ölüm tarihindeki ve karar tarihindeki değerleriyle Sabit Tenkis Oranı (STO) hesabı yaptırın.