Giriş ve Hukuki Çerçeve (4721 s. TMK m. 669–675)
Mirasbırakanın sağlığında çocuklarından birine ev veya araba alması, iş kurması için sermaye vermesi veya borcunu ödemesi durumunda, kanun koyucu mirasbırakanın çocukları arasında eşitliği bozmak istemediğini, bu kazandırmayı gelecekteki miras payına mahsuben (avans olarak) yaptığını varsayar. Bu eşitliği sağlayan davaya Mirasta Denkleştirme (İade) Davası (TMK m. 669–675) denir.
1. Altsoy (Çocuklar) İçin Kanuni Denkleştirme Karinesi (TMK m. 669)
TMK m. 669/2 uyarınca; mirasbırakanın çeyiz veya kuruluş sermayesi vermek ya da bir malvarlığını devretmek veya borçtan kurtarmak ve benzerleri gibi karşılık almaksızın altsoyuna (çocuklarına ve torunlarına) yapmış olduğu kazandırmalar, aksi mirasbırakan tarafından açıkça belirtilmiş olmadıkça, kanunen mirasta denkleştirmeye (terekeye iadeye) tabidir.
2. Muris Muvazaası ve Tenkis Davasından Farkı
Muris muvazaasında tapuda 'satış' gösterilen gizli bağışlar iptal edilirken; Mirasta Denkleştirme Davasında tapuda açıkça 'bağış' olarak devredilen veya parası mirasbırakanın banka hesabından gönderilerek doğrudan çocuk adına 3. kişiden satın alınan taşınmaz/araçlar ile nakit sermayeler dahi (saklı pay zedelenmese bile) yasal miras payları eşitlenmek üzere terekeye iade ettirilir.
3. Zamanaşımı Süresi (Mirasın Paylaşılmasına Kadar / 10 Yıl)
Denkleştirme borcu mirasın paylaşılması (taksim) aşamasına kadar her zaman istenebilir; paylaşma tamamlandıktan sonra ise alacağın muaccel olmasından itibaren TBK m. 146 genel hükümlerine göre 10 yıllık zamanaşımına tabidir.
Yüksek Yargı İlkesi ve Değerlendirme
“Mirasbırakanın sağlığında altsoyuna karşılıksız olarak yaptığı kuruluş sermayesi, malvarlığı devri ve borçtan kurtarma kazandırmaları, mirasbırakan tarafından açıkça denkleştirmeden muaf tutulmadıkça, saklı pay ihlali aranmaksızın tamamı üzerinden terekeye iadeye (denkleştirmeye) tabidir.” 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu m. 669 ve Yargıtay 14. / 7. HD İçtihatları
Uygulama ve Usul Kontrol Listesi
Hak kaybı, zamanaşımı veya usulden ret yaptırımıyla karşılaşmamak adına süreçte dikkat edilmesi gereken temel adımlar şunlardır:
- Mirasbırakan parayı ödeyerek üçüncü kişiden doğrudan diğer kardeş adına ev/araba almışsa (1974 İBK uygulanamadığından) 'Öncelikle Denkleştirme, olmadığı takdirde Tenkis' davası açın.
- Denkleştirme yükümlüsü mirasçının malı aynen terekeye iade etme veya değerini miras payına mahsup ettirme seçimlik hakkı (TMK m. 671) olduğunu dikkate alın.
- Olağan eğitim-öğretim giderlerinin ve alışılmış hediyelerin (TMK m. 674-675) denkleştirmeye tabi olmadığını göz önünde bulundurun.
Bu makale 1136 sayılı Avukatlık Kanunu ve TBB Meslek Kuralları çerçevesinde yalnızca akademik ve hukuki bilgilendirme amacıyla yayımlanmıştır; somut uyuşmazlıklarınızda hak ve süre kaybı yaşamamak için büromuzdan hukuki danışmanlık alabilirsiniz.