Giriş ve Hukuki Çerçeve (2004 s. İİK m. 72)
Ödeme emrine 7 veya 5 günlük itiraz süresini kaçırdığı için hakkında icra takibi kesinleşen ya da elindeki sahte/bedelsiz senedin icraya konulması tehdidi altında bulunan kişi, maddi hukuk bakımından gerçekte borçlu olmadığını kanıtlamak için Menfi Tespit (Borçlu Olmadığının Tespiti) Davası (İİK m. 72) açabilir. Cebri icra tehdidi altında ödenmek zorunda kalınan paranın geri alınması için açılan davaya ise İstirdat (Geri Alma) Davası denir.
1. İcra Takibinden Önce Açılan Menfi Tespit Davası (%15 Teminat - İİK m. 72/2)
Henüz icra takibi başlatılmadan önce menfi tespit davası açılırsa, mahkeme alacağın %15’inden aşağı olmamak üzere gösterilecek teminat karşılığında icra takibinin durdurulması hakkında ihtiyati tedbir kararı verebilir.
2. İcra Takibinden Sonra Açılan Menfi Tespit Davası (%115 Teminat - İİK m. 72/3)
İcra takibi başladıktan (veya kesinleştikten) sonra açılan menfi tespit davasında ise mahkeme icra takibinin kendisini durduramaz; ancak borçlu, gecikmeden doğan zararları karşılamak için alacağın %15’inden az olmamak üzere teminat gösterir ve ayrıca borcun tamamını (%100’ünü) icra veznesine nakden yatırır (veya haczedilmiş mal varsa) ise, mahkeme icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesine (ödemenin durdurulmasına) tedbiren karar verir.
3. İstirdat (Geri Alma) Davası ve 1 Yıllık Hak Düşürücü Süre (İİK m. 72/6-7)
Menfi tespit davası devam ederken borç icra dosyasına ödenirse dava kendiliğinden İstirdat Davasına dönüşür. Hiç menfi tespit davası açmadan icra zoruyla borcu ödemek zorunda kalan kişi ise, paranın tamamen ödendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde İstirdat Davası açarak parayı faiziyle geri alabilir.
Yüksek Yargı İlkesi ve Değerlendirme
“İcra takibinden sonra açılan menfi tespit davasında ihtiyati tedbir yoluyla takibin durdurulmasına karar verilemez; ancak borçlu teminat karşılığında icra veznesine giren paranın alacaklıya ödenmemesini sağlayabilir.” 2004 Sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 72/3
Uygulama ve Usul Kontrol Listesi
Hak kaybı, zamanaşımı veya usulden ret yaptırımıyla karşılaşmamak adına süreçte dikkat edilmesi gereken temel adımlar şunlardır:
- Elinizden hile/tehdit ile alınmış veya bedelsiz kalmış bir senet varsa, alacaklı icra takibi başlatmadan önce (sadece %15 teminatla takibi durdurabilmek için) derhal Menfi Tespit Davası açın.
- Ticari veya tüketici nitelikli menfi tespit davalarında dava açmadan önce zorunlu arabuluculuk şartını kontrol edin (ihtiyati tedbir kararı alındıktan sonra 2 hafta içinde arabuluculuğa başvurulabilir).
- Davayı kazandığınızda alacaklının kötüniyetli takibi nedeniyle en az %20 tazminata hükmedilmesini talep edin.
Bu makale 1136 sayılı Avukatlık Kanunu ve TBB Meslek Kuralları çerçevesinde yalnızca akademik ve hukuki bilgilendirme amacıyla yayımlanmıştır; somut uyuşmazlıklarınızda hak ve süre kaybı yaşamamak için büromuzdan hukuki danışmanlık alabilirsiniz.