Karşılıksız Çek Düzenleme Suçu, İbraz Süreleri, Adli Para Cezası ve Çek Düzenleme Yasağı

Giriş ve Hukuki Çerçeve (5941 s. Çek Kanunu m. 5 • 6102 s. TTK m. 796)

Ticari hayatta en önemli ödeme aracı olan çekin, üzerindeki yazılı düzenleme (keşide) tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde bankaya ibraz edilmesine rağmen karşılığının bulundurulmaması, 5941 sayılı Çek Kanunu’nun 5. maddesi uyarınca 'Karşılıksızdır İşlemi Yapılmasına Sebebiyet Verme Suçunu' oluşturur ve ödenmeyen adli para cezası doğrudan hapis cezasına çevrilir.

1. Kanuni İbraz Süreleri (10 Gün, 1 Ay, 3 Ay) ve Karşılıksız Şerhi

Karşılıksız çek suçunun oluşabilmesi için hamilin çeki kanuni ibraz süresi içinde bankaya ibraz ederek arkasına 'karşılıksızdır' kaşesi vurdurması şarttır:

• Düzenlendiği yerde ödenecek çeklerde (aynı il): 10 gün,
• Düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecek çeklerde (farklı il): 1 ay,
• Farklı kıtalarda: 3 ay. İbraz süresi kaçırılırsa çek kambiyo vasfını ve karşılıksız çek ceza şikayeti hakkını kaybeder.

2. 3 Aylık Şikayet Süresi ve Adli Para Cezasının Hapse Çevrilmesi

Hamil, karşılıksızdır işleminin yapıldığı tarihten itibaren 3 ay ve her halde 1 yıl içinde İcra Ceza Mahkemesine şikayette bulunmalıdır. Mahkemece her bir çekle ilgili olarak, çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olmamak üzere (ve 1500 güne kadar) adli para cezasına ve çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına hükmedilir. Adli para cezası ödenmezse kamuya yararlı işte çalıştırma uygulanmaksızın doğrudan hapis cezasına çevrilir.

3. Ceza Sorumluluğu Kimdedir? (Şirket Yetkilisi vs. Ciro Eden)

Çek Kanunu m. 5/2 uyarınca karşılıksız çekten dolayı cezai sorumluluk, çeki ciro edenlerde (cirantalarda) değil; çek hesabının sahibi gerçek kişide, tüzel kişilerde (şirketlerde) ise çekin karşılığını bankada bulundurmakla yükümlü olan yönetim organı üyesinde (şirket müdüründe) bulunur.

Yüksek Yargı İlkesi ve Değerlendirme

“Karşılıksız çek bedelinin, kanuni ibraz tarihinden itibaren işleyecek ticari temerrüt faizi ile birlikte tamamen ödenmesi veya şikayetten vazgeçilmesi halinde, yargılama aşamasında davanın düşmesine, mahkûmiyet hükmü kesinleşmişse cezanın bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasına karar verilir.” 5941 Sayılı Çek Kanunu m. 6/1

Uygulama ve Usul Kontrol Listesi

Hak kaybı, zamanaşımı veya usulden ret yaptırımıyla karşılaşmamak adına süreçte dikkat edilmesi gereken temel adımlar şunlardır:

1. Çek üzerindeki vade tarihinden itibaren 10 günlük (farklı ilde 1 aylık) banka ibraz süresini bir gün dahi kaçırmayın.
2. Karşılıksız kaşesi vurulduğu tarihten itibaren 3 ay içinde İcra Ceza Mahkemesinde ceza şikayetini ve eşzamanlı olarak Örnek 10 icra takibini başlatın.
3. Bankanın her bir çek yaprağı için ödemekle yükümlü olduğu kanuni garanti tutarını (banka sorumluluk bedelini) ibraz anında bankadan tahsil edin.