Giriş ve Hukuki Çerçeve (6102 s. TTK m. 21/2 & m. 82 • HMK m. 222)
Tacirler arasındaki mal ve hizmet alım-satımlarında düzenlenen Faturalar ve tutulan Ticari Defterler, ticari alacak davalarının (ve İtirazın İptali davalarının) en temel ispat vasıtasıdır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 21/2. maddesi uyarınca; bir faturayı alan kişi, aldığı tarihten itibaren 8 gün içinde faturanın içeriği hakkında bir itirazda bulunmamışsa bu içeriği kabul etmiş sayılır.
1. 8 Günlük Fatura İtiraz Karinesi Neyi Kapsar, Neyi Kapsamaz? (TTK m. 21/2)
Çok kritik bir ayrım vardır: Faturaya 8 gün içinde itiraz edilmemesi yalnızca fatura içeriğinin (birim fiyatın, adedin, vade şartının) kabul edildiği karinesini doğurur; taraflar arasında geçerli bir sözleşme kurulduğunu ve faturadaki malın/hizmetin borçluya fiilen teslim edildiğini tek başına kanıtlamaz. Borçlu 'bana böyle bir mal hiç teslim edilmedi' diyorsa, alacaklı sevk irsaliyesi, teslim tesellüm tutanağı veya kargo teslim belgesiyle malın teslim edildiğini ispatlamak zorundadır.
2. Temel e-Fatura vs. Ticari e-Fatura İtiraz Usulü
Ticari e-Fatura sisteminde alıcı 8 gün içinde GİB portalı üzerinden elektronik olarak 'Ret' yanıtı verebilir. Buna karşılık Temel e-Fatura veya e-Arşiv Fatura sisteminde sistem üzerinden ret butonu bulunmadığından, alıcının 8 gün içinde Noter kanalıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya KEP (Kayıtlı Elektronik Posta) ile (TTK m. 18/3) faturaya itiraz etmesi zorunludur.
3. Ticari Defterlerle İspat (HMK m. 222) ve Ticari Avans Faizi
Açılış ve kapanış onayları (veya e-Defter beratları) süresinde yapılmış ticari defterler, HMK m. 222 uyarınca sahibi lehine delil teşkil eder. Ayrıca karşı taraf (borçlu) söz konusu faturayı kendi ticari defterlerine ve BA/BS formlarına gider olarak kaydetmişse, malı teslim aldığını ikrar etmiş sayılır. Ticari işlerde yasal faiz yerine çok daha yüksek olan TCMB Avans (Kısa Vadeli Avans) Faizi (3095 s.K. m. 2/2) talep edilir.
Yüksek Yargı İlkesi ve Değerlendirme
“Tek yanlı olarak düzenlenen faturaya 8 gün içinde itiraz edilmemesi sadece fatura münderecatının (birim fiyat ve miktarın) kesinleşmesi sonucunu doğurur; akdi ilişkinin varlığını ve malın alıcıya fiilen teslim edildiğini ispat yükü her zaman faturayı düzenleyen alacaklıya aittir.” 6102 Sayılı TTK m. 21/2 ve Yargıtay 11. / 19. HD Yerleşik İçtihadı
Uygulama ve Usul Kontrol Listesi
Hak kaybı, zamanaşımı veya usulden ret yaptırımıyla karşılaşmamak adına süreçte dikkat edilmesi gereken temel adımlar şunlardır:
- Mal teslimlerinde mutlaka alıcının veya yetkili çalışanının ad-soyad ve imzasını taşıyan Sevk İrsaliyesi / Teslim Tutanağı alın.
- Adınıza haksız kesilen Temel e-Fatura veya e-Arşiv faturaya 8 gün içinde KEP (Kayıtlı Elektronik Posta) veya Noter aracılığıyla itiraz ederek faturayı iade edin.
- Ticari alacaklar için icra takibi ve dava açarken faiz türünü 'Avans Faizi' olarak seçin ve dava öncesi Zorunlu Ticari Arabuluculuk (TTK m. 5/A) şartını tamamlayın.
Bu makale 1136 sayılı Avukatlık Kanunu ve TBB Meslek Kuralları çerçevesinde yalnızca akademik ve hukuki bilgilendirme amacıyla yayımlanmıştır; somut uyuşmazlıklarınızda hak ve süre kaybı yaşamamak için büromuzdan hukuki danışmanlık alabilirsiniz.