Giriş ve Hukuki Çerçeve (4721 s. TMK m. 169, 175, 176, 330)
Boşanma sürecinde ve sonrasında hükmedilen nafakalar; dava süresince ödenen Tedbir Nafakası (TMK m. 169), karar kesinleştikten sonra müşterek çocuğun bakımı için ödenen İştirak Nafakası (TMK m. 182, 330) ve boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan eşe ödenen Yoksulluk Nafakası (TMK m. 175) olmak üzere üçe ayrılır.
1. Yoksulluk Nafakası Şartları: Eşit Kusurda Dahi Alınabilir
Maddi-manevi tazminattan farklı olarak, Yoksulluk Nafakası (TMK m. 175) alabilmek için diğer eşten daha az kusurlu olmak şart değildir; kusurunun daha ağır olmaması (yani kusursuz, az kusurlu veya eşit kusurlu olması) yeterlidir. Asgari ücret düzeyinde geliri bulunan eşin yoksulluktan kurtulup kurtulmadığı, somut olayın özelliklerine, barınma/kira giderlerine ve yaşam koşullarına göre Yargıtay’ca değerlendirilir.
2. İştirak (Çocuk) Nafakası ve Yardım Nafakası (18 Yaş Sonrası)
Velayeti kendisine verilmeyen eş, kusur durumuna bakılmaksızın çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak (iştirak nafakası ödemek) zorundadır. İştirak nafakası çocuk 18 yaşını (erginliği) doldurduğunda kendiliğinden sona erer; ancak çocuk üniversite eğitimine devam ediyorsa ergin çocuk bizzat dava açarak Eğitim/Yardım Nafakası (TMK m. 328/2, 364) talep edebilir.
3. Nafaka Artırım, Azaltım ve Kaldırma Davası (TMK m. 176/3-4)
Enflasyon karşısında eriyen nafakalar veya çocuğun okul kademesinin büyümesi nedeniyle her zaman Nafaka Artırım Davası açılabilir. Yoksulluk nafakası alacaklısı eşin resmi olarak evlenmesi veya ölümü halinde nafaka kendiliğinden kalkar; fiilen evlenme olmaksızın evliymiş gibi bir başkasıyla birlikte yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması (dolgun maaşlı işe girmesi, miras kalması) veya haysiyetsiz hayat sürmesi halinde ise mahkeme kararıyla (Nafakanın Kaldırılması Davası ile) sona erdirilir.
Yüksek Yargı İlkesi ve Değerlendirme
“İrat biçiminde ödenmesine karar verilen maddi tazminat veya yoksulluk nafakası, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar; alacaklı tarafın evlenme olmaksızın fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde mahkeme kararıyla kaldırılır.” 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu m. 176/3
Uygulama ve Usul Kontrol Listesi
Hak kaybı, zamanaşımı veya usulden ret yaptırımıyla karşılaşmamak adına süreçte dikkat edilmesi gereken temel adımlar şunlardır:
- Boşanma davası açılır açılmaz ilk ara kararda dava tarihinden geçerli 'Tedbir Nafakası' bağlanmasını talep edin.
- Ödenmeyen birikmiş ve cari nafaka alacakları için İcra Ceza Mahkemesinde 3 aya kadar tazyik hapsi (İİK m. 344) şikayeti hakkınızı kullanın.
- Nafaka artırım davalarında gelecek yıllar için her yıl TÜFE oranında otomatik artış hükmü kurulmasını isteyin.
Bu makale 1136 sayılı Avukatlık Kanunu ve TBB Meslek Kuralları çerçevesinde yalnızca akademik ve hukuki bilgilendirme amacıyla yayımlanmıştır; somut uyuşmazlıklarınızda hak ve süre kaybı yaşamamak için büromuzdan hukuki danışmanlık alabilirsiniz.