Giriş ve Hukuki Çerçeve (4721 s. TMK m. 229 & m. 241 • HMK m. 389)
Boşanma aşamasına gelen eşlerden birinin, diğer eşin katılma alacağını azaltmak amacıyla üzerindeki evi, arsayı, arabayı veya banka mevduatını akrabalarına yahut üçüncü kişilere muvazaalı olarak devretmesi (eşten mal kaçırma) uygulamada çok sık görülür. 4721 sayılı TMK’nın 229. ve 241. maddeleri bu tür mal kaçırma işlemlerini etkisiz kılan güçlü bir koruma mekanizması kurmuştur.
1. Boşanma Davasından Önceki 1 Yıl ve Kast Kuralı (TMK m. 229)
TMK m. 229 uyarınca aşağıdaki karşılıksız veya muvazaalı devirler, mal sanki hiç satılmamış ve halen eşin elindeymiş gibi (tasfiye tarihindeki güncel rayiç değeriyle) hesaba 'Eklenecek Değer' olarak dahil edilir:
- Eşlerden birinin, mal rejiminin sona ermesinden (boşanma dava tarihinden) önceki 1 yıl içinde diğer eşin rızası olmadan (olağan hediyeler dışında) yaptığı karşılıksız kazandırmalar,
- Bir eşin mal rejiminin devamı süresince (1 yıldan daha önce yapılmış olsa dahi) diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler.
2. Malı Devralan 3. Kişiden Tahsil Hakkı (TMK m. 241)
Tasfiye sırasında borçlu eşin malvarlığı veya terekesi katılma alacağını karşılamazsa, alacaklı eş (boşanmada mal kaçırılan eş), eksik kalan miktarı doğrudan malı devralan üçüncü kişiden (örneğin taşınmazın devredildiği kayınbirader veya arkadaştan) dava yoluyla tahsil edebilir.
3. Tapu, Araç ve Banka Hesaplarına İhtiyati Tedbir Konulması (HMK m. 389)
Boşanma davası değil, Mal Rejiminin Tasfiyesi (Katılma Alacağı) Davası açılırken davalı eş adına kayıtlı taşınmazların ve araçların 3. kişilere devrinin önlenmesi için İhtiyati Tedbir talep edilmelidir. Böylece boşanma davası kesinleşene kadar bekletici mesele yapılan mal paylaşımı dosyasında malların satılması engellenir.
Yüksek Yargı İlkesi ve Değerlendirme
“Bir eşin, mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler, boşanma davasından kaç yıl önce yapılmış olursa olsun TMK m. 229/1-b uyarınca mevcut mal gibi tasfiye hesabına (karar tarihine en yakın güncel rayiç değeriyle) eklenir.” 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu m. 229 ve Yargıtay 8. / 2. HD İçtihatları
Uygulama ve Usul Kontrol Listesi
Hak kaybı, zamanaşımı veya usulden ret yaptırımıyla karşılaşmamak adına süreçte dikkat edilmesi gereken temel adımlar şunlardır:
- Yalnızca boşanma davası açmakla yetinmeyin; taşınmaz ve araçlara tedbir konulabilmesi için eşzamanlı olarak Mal Rejimi Tasfiyesi Davası da açın.
- Boşanma dava tarihinden geriye doğru 1–5 yıllık pasif tapu kayıtlarını, araç trafik tescil kayıtlarını ve banka hesap dökümlerini celp ettirin.
- Davalı eşin malvarlığı borcu karşılamıyorsa TMK m. 241 uyarınca davayı malı devralan 3. kişiye de ihbar/tevcih edin.
Bu makale 1136 sayılı Avukatlık Kanunu ve TBB Meslek Kuralları çerçevesinde yalnızca akademik ve hukuki bilgilendirme amacıyla yayımlanmıştır; somut uyuşmazlıklarınızda hak ve süre kaybı yaşamamak için büromuzdan hukuki danışmanlık alabilirsiniz.