Giriş ve Hukuki Çerçeve (4721 s. TMK m. 194)
Eşlerin bütün yaşam faaliyetlerini gerçekleştirdiği, acı ve tatlı günlerini yaşadığı ortak yaşam alanına Aile Konutu denir. 4721 sayılı TMK’nın 194. maddesi uyarınca; eşlerden biri, diğer eşin açık rızası bulunmadıkça aile konutu ile ilgili kira sözleşmesini feshedemez, aile konutunu devredemez (satamaz) veya aile konutu üzerindeki hakları sınırlayamaz (ipotek koyamaz).
1. Aile Konutu Şerhi E-Devlet (WebTapu) veya Tapudan Nasıl Konulur?
Taşınmazın maliki olmayan eş, mahkeme kararına veya malik eşin rızasına ihtiyaç duymaksızın WebTapu (e-Devlet) üzerinden veya doğrudan Tapu Müdürlüğüne başvurarak (vukuatlı nüfus kayıt örneği ve yerleşim yeri/muhtarlık belgesiyle) tapu kütüğüne ücretsiz olarak 'Aile Konutu Şerhi' işletebilir.
2. Tapuda Şerh Olmasa Dahi Eşin Rızası Olmadan Yapılan Satış ve İpoteğin İptali
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun yerleşik içtihadına göre; tapu kütüğünde aile konutu şerhi bulunmasa dahi o konut kanunen aile konutudur. Malik olan eş, diğer eşin açık rızasını almadan konutu üçüncü kişiye satmışsa veya banka kredisi için ipotek vermişse, işlem kesin hükümsüzdür. Rızası alınmayan eş, Aile Mahkemesinde Tapu İptali ve Tescil (veya İpoteğin Kaldırılması) Davası açarak satışı veya banka ipoteğini iptal ettirebilir.
3. Kiralık Konutlarda Aile Konutu Koruması (TMK m. 194/4)
Aile konutu eşlerden biri tarafından kira ile sağlanmışsa, kira sözleşmesinin tarafı olmayan eş, kiralayana yapacağı bildirimle (noter ihtarnamesiyle) kendiliğinden kira sözleşmesinin tarafı haline gelir. Bu durumda kiracı eş tek başına kira sözleşmesini feshedemez veya geçerli bir tahliye taahhütnamesi veremez.
Yüksek Yargı İlkesi ve Değerlendirme
“Tapu kütüğünde aile konutu şerhi bulunmasa dahi, eşin açık rızası alınmaksızın yapılan aile konutu satışı veya konut üzerine tesis edilen banka ipoteği geçersiz olup, üçüncü kişinin veya bankanın TMK m. 1023 iyiniyet iddiası (gerekli özeni göstermediği takdirde) dinlenmez.” 4721 Sayılı TMK m. 194 ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararları
Uygulama ve Usul Kontrol Listesi
Hak kaybı, zamanaşımı veya usulden ret yaptırımıyla karşılaşmamak adına süreçte dikkat edilmesi gereken temel adımlar şunlardır:
- Evlilik birliği içinde oturulan konut eşinizin üzerine kayıtlıysa derhal e-Devlet (WebTapu) üzerinden Aile Konutu Şerhi başvurusu yapın.
- Oturduğunuz ev kiralıksa ve kira kontratı eşinizin adınaysa, ev sahibine noterden 'aile konutu bildirimi' göndererek sözleşmenin ortak tarafı olun.
- Habersiz yapılan satış veya ipotek işlemlerine karşı Aile Mahkemesinde ihtiyati tedbir talepli iptal davası açın.
Bu makale 1136 sayılı Avukatlık Kanunu ve TBB Meslek Kuralları çerçevesinde yalnızca akademik ve hukuki bilgilendirme amacıyla yayımlanmıştır; somut uyuşmazlıklarınızda hak ve süre kaybı yaşamamak için büromuzdan hukuki danışmanlık alabilirsiniz.