Giriş ve Hukuki Çerçeve (4857 s. İşK m. 46, 47, 53, 59)
İş sözleşmesinin sona ermesiyle birlikte işçinin çalıştığı süre boyunca kullanamadığı Yıllık Ücretli İzin hakları paraya dönüşür (İşK m. 59). Bunun yanı sıra çalışma süresi boyunca resmi ve dini bayramlarda (UBGT) veya Hafta Tatili günlerinde yapılan çalışmaların zamlı ücretleri iş davalarının en önemli alacak kalemlerini oluşturur.
1. Yıllık Ücretli İzin Süreleri ve İspat Yükü (İşK m. 53, 59)
Kıdemi 1 yıldan 5 yıla kadar (5 yıl dahil) olanlara yılda en az 14 gün, 5 yıldan fazla 15 yıldan az olanlara 20 gün, 15 yıl ve daha fazla olanlara 26 gün yıllık izin verilir (18 ve daha küçük yaştaki işçiler ile 50 ve daha yukarı yaştaki işçilere 20 günden az olamaz). Yıllık iznin kullandırıldığını imzalı izin defteri veya eşdeğer yazılı belge ile ispat yükü işverene aittir; işveren tanıkla izin kullandırıldığını ispatlayamaz. Kullanılmayan izinler son çıplak brüt ücret üzerinden ödenir.
2. Ulusal Bayram ve Genel Tatil (UBGT) Ücreti (İşK m. 47)
29 Ekim, 1 Ocak, 23 Nisan, 1 Mayıs, 19 Mayıs, 15 Temmuz, 30 Ağustos ile Ramazan ve Kurban Bayramı günlerinde çalışmazsa işçiye o günün ücreti tam ödenir; tatil yapmayarak çalışırsa ayrıca çalışılan her gün için bir günlük ücreti (toplamda 2 yevmiye) ödenir.
3. Hafta Tatili Ücreti (İşK m. 46 - 2,5 Yevmiye Kuralı)
7 günlük zaman dilimi içinde kesintisiz en az 24 saat dinlenme (hafta tatili) verilmesi zorunludur. İşçi hafta tatili gününde çalıştırılırsa, çalışmadan hak kazandığı 1 günlük ücrete ek olarak %50 zamlı 1,5 günlük ücret daha alır (toplamda 2,5 yevmiye).
Yüksek Yargı İlkesi ve Değerlendirme
“Yıllık izinlerin kullandırıldığı noktasında ispat yükü işverene ait olup, işveren bu durumu ancak işçinin imzasını taşıyan izin belgesi veya eşdeğer yazılı kayıtla kanıtlayabilir; yıllık izin ücreti alacağında zamanaşımı iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren başlar.” 4857 Sayılı İş Kanunu m. 59 ve Yargıtay 9. HD İçtihadı
Uygulama ve Usul Kontrol Listesi
Hak kaybı, zamanaşımı veya usulden ret yaptırımıyla karşılaşmamak adına süreçte dikkat edilmesi gereken temel adımlar şunlardır:
- Kullanmadığınız izinler için 'izin kullandım' yazılı geriye dönük boş izin formlarını imzalamayın.
- UBGT ve hafta tatili çalışmalarında zamanaşımının çalışma tarihinden, yıllık izin ücretinde ise fesih tarihinden başladığını unutmayın.
- Dini ve milli bayramlarda çalıştığınızı kart basım kayıtları, kamera/kasa kayıtları ve tanıklarla somutlaştırın.
Bu makale 1136 sayılı Avukatlık Kanunu ve TBB Meslek Kuralları çerçevesinde yalnızca akademik ve hukuki bilgilendirme amacıyla yayımlanmıştır; somut uyuşmazlıklarınızda hak ve süre kaybı yaşamamak için büromuzdan hukuki danışmanlık alabilirsiniz.