Sigortasız Çalıştırma ve Elden Maaş Ödemelerinde Hizmet Tespit Davası ve 5 Yıllık Hak Düşürücü Süre

Giriş ve Hukuki Çerçeve (5510 s. SSGSSK m. 86/9)

İşçinin işyerinde fiilen çalışmasına rağmen SGK işe giriş bildirgesinin hiç verilmemesi, prim günlerinin eksik bildirilmesi veya gerçek maaşı yüksek olmasına rağmen SGK’ya asgari ücret bildirilerek farkın elden ödenmesi hallerinde açılan davaya Hizmet Tespit (veya Prime Esas Kazanç Tespiti) Davası denir (5510 s.K. m. 86/9).

1. 5 Yıllık Hak Düşürücü Süre ve Başlangıç Tarihi

5510 sayılı Kanun m. 86/9 uyarınca yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde İş Mahkemesine başvurarak tespit ettirebilirler. Aynı işyerinde kesintisiz çalışmada 5 yıllık hak düşürücü süre, işten tamamen ayrılınan yılın sonundan (31 Aralık) itibaren işlemeye başlar.

2. 5 Yıllık Hak Düşürücü Sürenin İşlemediği İstisnalar

İşçi adına SGK’ya 1 gün dahi işe giriş bildirgesi verilmişse, müfettiş/denetmen tutanağı tutulmuşsa veya işçi adına mahkeme ilamıyla işçilik alacağı hüküm altına alınmışsa Yargıtay içtihatları uyarınca 5 yıllık hak düşürücü süre işlemez.

3. Re’sen Araştırma İlkesi ve Bordro Tanıkları

Hizmet tespit davaları sosyal güvenlik hakkına (kamu düzenine) ilişkin olduğundan zorunlu arabuluculuğa tabi değildir ve davada re’sen araştırma ilkesi uygulanır. Mahkeme yalnız taraf tanıklarıyla yetinmez; aynı dönemde o işyerinin veya komşu işyerlerinin SGK bordrolarında kayıtlı olan kişileri (bordro tanıklarını) re’sen tespit ederek dinler.

Yüksek Yargı İlkesi ve Değerlendirme

“Hizmet tespit davaları kamu düzenini ilgilendirdiğinden hakimin davayı aydınlatma ve re’sen delil toplama yükümlülüğü vardır; tarafların sulh olması veya kabulü tek başına hükme esas alınamaz, fiili çalışmanın varlığı bordro ve komşu işyeri tanıklarıyla kanıtlanmalıdır.” 5510 Sayılı Kanun m. 86/9 ve Yargıtay 10. HD Yerleşik İçtihadı

Uygulama ve Usul Kontrol Listesi

Hak kaybı, zamanaşımı veya usulden ret yaptırımıyla karşılaşmamak adına süreçte dikkat edilmesi gereken temel adımlar şunlardır:

1. İşten ayrıldığınız yılı takip eden 5 takvim yılı dolmadan hizmet tespit davasını açın.
2. Davada işverenin yanı sıra Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) da 'Fer'i Müdahil' olarak ihbar edilmelidir.
3. Elden ödenen maaş farkları için meslek odalarından emsal ücret araştırması ve banka para trafiği kayıtlarını dosyaya sunun.