Giriş ve Hukuki Çerçeve (6098 s. TBK m. 417 • 4857 s. İşK m. 5 & m. 24/II)
İşyerinde bir işçinin belirli bir süre boyunca sistematik ve kasıtlı olarak aşağılanması, dışlanması, pasifize edilmesi veya istifaya zorlanması Mobbing (Psikolojik Taciz) olarak tanımlanır. 6098 sayılı TBK m. 417 uyarınca işveren, hizmet ilişkisinde işçinin kişiliğini korumak, saygı göstermek ve işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.
1. Mobbing’in Hukuki Unsurları ve Sistematiklik Kriteri
Her kaba söz veya münferit tartışma mobbing sayılmaz. Bir eylemin mobbing teşkil etmesi için; işyerinde gerçekleşmesi, süreklilik ve sistematiklik göstermesi, yıldırma/bezdirme/işten uzaklaştırma amacı taşıması ve işçinin kişilik hakları veya ruh sağlığı üzerinde zarar doğurması gerekir.
2. 'Yaklaşık İspat' Kuralı (Yargıtay HGK İlkesi)
Mobbing eylemleri genellikle kapalı kapılar ardında gerçekleştiğinden Yargıtay, mobbing iddialarında %100 kesin ispat yerine 'yaklaşık ispat' (emarelerle güçlü kanaat oluşturma) ölçütünü kabul etmiştir. İşçi; e-postalar, WhatsApp mesajları, haksız savunma istemleri, görev yeri değişiklikleri, psikiyatri tanı/reçete kayıtları ve tanık anlatımlarıyla güçlü emareler ortaya koyduğunda, mobbing yapılmadığını ispat yükü işverene geçer.
3. İşçinin Hakları: Haklı Fesih + Kıdem Tazminatı + Manevi Tazminat
Mobbinge maruz kalan işçi, İşK m. 24/II uyarınca iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshederek kıdem tazminatını talep edebileceği gibi, kişilik haklarının saldırıya uğraması nedeniyle TBK m. 417 ve m. 58 kapsamında ayrıca Manevi Tazminat ve şartları varsa ayrımcılık tazminatı (İşK m. 5) talep edebilir.
Yüksek Yargı İlkesi ve Değerlendirme
“Mobbing iddialarında şüpheden uzak kesin delil aranmaz; davacı işçinin kendisine işyerinde psikolojik taciz uygulandığına dair kuşku uyandıracak olguları (yaklaşık ispat) ileri sürmesi yeterli olup, aksini ispat yükü davalı işverene düşer.” Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 9. HD Yerleşik İçtihatları
Uygulama ve Usul Kontrol Listesi
Hak kaybı, zamanaşımı veya usulden ret yaptırımıyla karşılaşmamak adına süreçte dikkat edilmesi gereken temel adımlar şunlardır:
- Size yöneltilen haksız tutanaklara, görev değişikliklerine ve baskılara yazılı ve tarihli itiraz dilekçeleriyle cevap verin.
- Yaşadığınız anksiyete ve uyku bozuklukları için hastane psikiyatri polikliniğine başvurarak tıbbi kayıt oluşturun.
- Haklı fesih ihtarnamesinde hem kıdem tazminatını hem de TBK m. 417 kapsamında manevi tazminat talebinizi açıkça belirtin.
Bu makale 1136 sayılı Avukatlık Kanunu ve TBB Meslek Kuralları çerçevesinde yalnızca akademik ve hukuki bilgilendirme amacıyla yayımlanmıştır; somut uyuşmazlıklarınızda hak ve süre kaybı yaşamamak için büromuzdan hukuki danışmanlık alabilirsiniz.