Giriş ve Hukuki Çerçeve (1475 s.K. m. 14 • 5510 s.K.)
1475 sayılı İş Kanunu’nun yürürlükte kalan 14. maddesi, işyerinde herhangi bir olumsuzluk veya haklı fesih sebebi bulunmasa dahi işçiye üç özel durumda kendi isteğiyle işten ayrılarak kıdem tazminatı alma hakkı tanımıştır: Kadın işçinin evlenmesi, erkek işçinin muvazzaf askerlik hizmeti ve emeklilik (veya yaş dışındaki emeklilik prim/sigortalılık şartlarının tamamlanması).
1. Kadın İşçinin Evlilik Nedeniyle Feshi (1 Yıllık Süre)
Kadın işçi, resmi nikâh (evlenme) tarihinden itibaren 1 yıl içinde kendi arzusu ile iş sözleşmesini sona erdirirse kıdem tazminatına hak kazanır. Başvuruya evlenme cüzdanı fotokopisi eklenerek işverene noterden veya imza karşılığı yazılı bildirim yapılması yeterlidir. Evlilik nedeniyle kıdem tazminatı alarak ayrılan kadın işçinin daha sonra başka bir işyerinde çalışmaya başlaması (anayasal çalışma hakkı gereği) hakkın kötüye kullanımı sayılmaz.
2. Muvazzaf Askerlik Hizmeti Nedeniyle Fesih
Erkek işçinin muvazzaf askerlik (bedelli askerlikte temel eğitim için ayrılma dahil) nedeniyle iş sözleşmesini feshetmesi halinde kıdem tazminatı ödenir. İşçinin askerlik sevk belgesini (sülüs) işverene ibraz ederek makul bir süre içinde işten ayrılması gerekir.
3. Yaş Hariç Emeklilik Şartlarının Tamamlanması (SGK Kıdem Tazminatı Yazısı)
Sigortalılık başlangıç tarihine göre yaş dışındaki prim gün ve sigortalılık süresini tamamlayan işçiler, SGK İl Müdürlüğünden alacakları 'Kıdem Tazminatı Alabilir' yazısını işverene sunarak kıdem tazminatlarını alıp ayrılabilirler:
- 08.09.1999 öncesi girişliler: 15 yıl sigortalılık süresi ve 3600 prim günü,
- 09.09.1999 – 30.04.2008 arası girişliler: 7000 prim günü veya 25 yıl sigortalılık süresi + 4500 prim günü,
- 01.05.2008 sonrası girişliler: Giriş yılına göre kademeli olarak 4600 ila 5400 prim günü.
Yüksek Yargı İlkesi ve Değerlendirme
“Kadın işçinin evlilik nedeniyle iş sözleşmesini feshedip kıdem tazminatını aldıktan sonra ekonomik zorunluluklar veya daha iyi şartlarla başka bir işyerinde işe girmesi, feshi geçersiz kılmaz ve tazminatın iadesini gerektirmez.” 1475 Sayılı Kanun m. 14 ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Kararları
Uygulama ve Usul Kontrol Listesi
Hak kaybı, zamanaşımı veya usulden ret yaptırımıyla karşılaşmamak adına süreçte dikkat edilmesi gereken temel adımlar şunlardır:
- Evlilik nedeniyle fesihte resmi nikâh tarihinden itibaren 1 yıllık hak düşürücü süreyi kaçırmayın.
- Emeklilik veya 3600/7000 gün nedeniyle ayrılmadan önce mutlaka SGK'dan resmi 'Kıdem Tazminatına Esas Yazı' alın.
- Bildirimi noter ihtarnamesiyle yaparak SGK çıkış kodunuzun doğru (Kod 13, 12 veya 8/14) girilmesini sağlayın.
Bu makale 1136 sayılı Avukatlık Kanunu ve TBB Meslek Kuralları çerçevesinde yalnızca akademik ve hukuki bilgilendirme amacıyla yayımlanmıştır; somut uyuşmazlıklarınızda hak ve süre kaybı yaşamamak için büromuzdan hukuki danışmanlık alabilirsiniz.